Sau thảm kịch 39 người Việt tử vong trong một xe container tại Anh năm 2019, Lm Antôn Đặng Hữu Nam từng công bố một bài viết đặc biệt gay gắt, trực tiếp phê phán Đảng Cộng sản Việt Nam và cách điều hành đất nước. Từ câu chuyện di cư, ngài mở rộng sang các vấn đề về xã hội, quyền con người, chủ quyền và trách nhiệm của người Công giáo đối với quê hương.
Kính thưa cộng đoàn, trong những năm qua, Linh mục Antôn Đặng Hữu Nam được biết đến không chỉ qua những vấn đề nội bộ tại Giáo phận Vinh mà còn bởi nhiều lần công khai lên tiếng về các vấn đề xã hội và chính trị.
Một trong những bài viết thể hiện rõ nhất lập trường ấy xuất hiện sau thảm kịch 39 người Việt được phát hiện tử vong trong một xe container ở Essex, Anh Quốc.
Theo Essex Police, thi thể 39 công dân Việt Nam được phát hiện trong một thùng xe tại Grays ngày 23/10/2019. Các tài liệu của cơ quan công tố Anh sau này cho biết các nạn nhân trong độ tuổi từ 15 đến 44 và tử vong vì thiếu oxy sau khi bị đóng kín trong container gần 12 giờ. Nhiều người liên quan đến đường dây đưa người đã bị kết án. Essex Police
Từ biến cố này, Cha Antôn Đặng Hữu Nam viết bài mang tựa đề:
“Ngọn nến nguyện cầu hướng về 39 ‘thùng nhân’ đi tìm sinh lộ lại phải gặp tử huyệt tại Anh Quốc!”
Nhưng bài viết không dừng ở việc tưởng niệm các nạn nhân.
Phần lớn nội dung là một cuộc phê phán trực diện của Cha Nam đối với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước và những vấn đề mà ngài cho rằng đã khiến nhiều người Việt phải tìm đường rời khỏi quê hương.
Từ 39 nạn nhân, Cha Nam đặt câu hỏi: Vì sao người Việt phải ra đi?
Điểm xuyên suốt trong bài viết là câu hỏi về nguyên nhân khiến người Việt chấp nhận những hành trình di cư nguy hiểm.
Cha Nam liên hệ cái chết của 39 nạn nhân với hoàn cảnh kinh tế – xã hội trong nước và cho rằng không thể chỉ nhìn sự việc như một tai nạn của những người di cư bất hợp pháp.
Ngài nhiều lần đặt vấn đề tại sao có những người phải vay mượn, cầm cố tài sản và chấp nhận những hành trình nguy hiểm để tìm kiếm cuộc sống ở nước ngoài.
Đây là cách diễn giải và lập luận chính trị của Cha Nam. Các tài liệu chính thức của Anh về vụ Essex tập trung vào hoạt động đưa người trái phép, nguy cơ của di cư bất thường và đường dây tội phạm có tổ chức. Chính phủ Anh sau vụ việc cũng nhấn mạnh nguy cơ người di cư rơi vào tay các tổ chức buôn người và đưa người. GOV.UK
Phê phán trực tiếp hệ tư tưởng và cách tuyên truyền
Trong bài, Cha Nam sử dụng hàng loạt khẩu hiệu và câu nói quen thuộc trong lịch sử tuyên truyền chính trị tại Việt Nam rồi đặt chúng cạnh thực tế xã hội theo cách nhìn của ngài.
Ngài châm biếm những cách diễn đạt đề cao vai trò của Đảng và con người trong việc “cải tạo” xã hội, rồi cho rằng thực tế đất nước không tương xứng với những tuyên bố ấy.
Đây là một trong những phần cho thấy Cha Nam không chỉ phê bình một chính sách cụ thể mà hướng sự phê phán tới cả cách thức tuyên truyền và hệ tư tưởng mà ngài xem là vô thần.
Theo lập luận của Cha Nam, khi con người không còn ý thức về một chuẩn mực đạo đức vượt trên quyền lực chính trị, quyền lực rất dễ trở thành mục tiêu tự thân.
Cách nhìn này mang đậm quan điểm tôn giáo và chính trị của riêng ngài.
Từ kinh tế, đạo đức xã hội đến quyền con người
Cha Nam sau đó mở rộng sự chỉ trích sang hàng loạt vấn đề khác.
Ngài cho rằng cách quản trị đất nước đã góp phần dẫn tới suy thoái kinh tế, xuống cấp đạo đức, bất công xã hội và những hạn chế về quyền con người, tự do ngôn luận và tự do tôn giáo.
Bài viết sử dụng những từ ngữ rất mạnh để mô tả các vấn đề này.
Đáng lưu ý, đây là các cáo buộc và đánh giá chính trị của Cha Antôn Đặng Hữu Nam trong bài viết; chúng không nên được hiểu như những kết luận đã được bài báo này độc lập xác minh.
Cha Nam cũng đề cập vấn đề chủ quyền
Một mảng khác được Cha Nam nhắc đến là chủ quyền lãnh thổ và quan hệ Việt Nam – Trung Quốc.
Ngài viện dẫn các địa danh như Hoàng Sa, Trường Sa, Bãi Tư Chính, Ải Nam Quan và Thác Bản Giốc để chỉ trích cách chính quyền xử lý những vấn đề liên quan đến chủ quyền.
Trong bài viết, Cha Nam cho rằng giới lãnh đạo đã không có phản ứng đủ mạnh trước những thách thức từ Trung Quốc.
Đây tiếp tục là lập trường chính trị của Cha Nam. Các vấn đề biên giới, chủ quyền ở Biển Đông và quan hệ Việt – Trung có lịch sử, pháp lý và ngoại giao phức tạp; không thể xác định chỉ từ những nhận định trong bài viết của một cá nhân.
Dùng những hình ảnh châm biếm rất mạnh về bộ máy nhà nước
Có lẽ phần gây chú ý nhất là hàng loạt câu châm biếm nhằm vào cán bộ, quan chức và những vấn đề trong giáo dục, y tế, môi trường, quản lý nhà nước.
Cha Nam sử dụng lối viết đả kích, cường điệu và nhiều hình ảnh cay nghiệt để thể hiện thái độ bất mãn.
Qua đó có thể thấy đây không phải một bài suy tư xã hội nhẹ nhàng, mà là một văn bản phê phán chính trị công khai với ngôn ngữ rất quyết liệt.
Nếu chỉ hỏi: “Cha Antôn Đặng Hữu Nam từng phê phán Đảng đến mức nào?”, thì bài viết này cho thấy câu trả lời khá rõ: ngài không chỉ phản đối một vài quyết định của chính quyền địa phương mà đặt vấn đề với cả cách quản trị và hệ thống chính trị ở cấp quốc gia.
So sánh phản ứng tại Anh và Việt Nam
Cha Nam còn dành một phần dài để đối chiếu cách mà theo ngài, xã hội Anh và các cơ quan Anh phản ứng trước thảm kịch với phản ứng tại Việt Nam.
Các nguồn chính thức của Anh xác nhận giới chức nước này công khai bày tỏ đau buồn sau khi phát hiện 39 thi thể; Bộ trưởng Nội vụ khi đó, Priti Patel, nói bà “sốc và đau buồn”, đồng thời cảnh sát tiến hành một cuộc điều tra hình sự quy mô lớn.
Sau đó, cuộc điều tra dẫn tới nhiều bản án đối với những người tham gia đường dây đưa người. Cơ quan Công tố Hoàng gia Anh cho biết tám người đã bị kết án liên quan đến âm mưu này.
Tuy nhiên, một số chi tiết được nêu trong bài viết của Cha Nam về phản ứng cụ thể của giới chức Anh không nên được mặc nhiên coi là dữ kiện lịch sử nếu chưa có nguồn độc lập xác nhận.
Chẳng hạn, hồ sơ chính thức của Anh xác định các nạn nhân tử vong vì thiếu oxy trong container kín, chứ không phải do hoạt động khám xét của cảnh sát. Crown Prosecution Service
“Tổ Quốc ơi, hãy hỏi: Vì sao?”
Cha Nam còn dẫn lại bài thơ của nhà giáo Thái Bá Tân với câu hỏi lặp lại:
“Tổ Quốc ơi, hãy hỏi
Vì sao nhiều đồng bào
Phải mất tiền để chết?
Xin hãy hỏi: Vì sao?”
Đây cũng chính là thông điệp mà Cha Nam muốn đặt ở trung tâm bài viết.
Thay vì chỉ hỏi ai tổ chức đường dây đưa người hay hành trình được thực hiện thế nào, Cha đặt một câu hỏi khác: điều gì trong quê hương khiến một số người sẵn sàng đánh đổi rất nhiều để ra đi?
Cách đặt vấn đề ấy khiến thảm kịch Essex trở thành điểm xuất phát cho một bài bình luận chính trị rộng hơn nhiều.
Từ một linh mục đến vấn đề trách nhiệm công dân
Cuối bài, Cha Nam đưa câu chuyện trở lại vai trò của một người Công giáo đối với xã hội.
Ngài viết rằng Việt Nam đang trải qua những bất ổn và thử thách, rồi khẳng định người Công giáo vừa là con cái Giáo hội vừa là công dân, vì vậy có trách nhiệm đối với vận mệnh đất nước và hòa bình của xã hội.
Có thể thấy đây cũng là lý do Cha Nam giải thích cho việc mình công khai lên tiếng về những vấn đề vốn vượt ra ngoài phạm vi sinh hoạt nội bộ của một giáo xứ.
Việc một linh mục tham gia bình luận chính trị – xã hội đến mức nào là thích hợp vốn có thể tạo nên những cách đánh giá khác nhau. Bản thân các hoạt động và phát biểu của Cha Nam trong nhiều năm cũng đã gây ra những phản ứng trái chiều; một số nguồn bên ngoài Giáo hội từng công khai cáo buộc ngài hoạt động chống chính quyền, trong khi những người ủng hộ nhìn nhận đó là việc lên tiếng cho công lý và các vấn đề xã hội. Google Groups
Một bài viết cho thấy rõ lập trường của Cha Nam
Nhìn lại toàn văn, có thể thấy sự phê phán của Cha Antôn Đặng Hữu Nam đối với Đảng khi ấy tập trung vào bốn hướng lớn: cách quản trị đất nước; tình trạng kinh tế – xã hội và di cư; các vấn đề quyền con người, tôn giáo và tự do ngôn luận; cùng cách xử lý những vấn đề liên quan đến chủ quyền quốc gia.
Ngôn từ mà Cha Nam sử dụng có nhiều chỗ rất gay gắt, châm biếm và mang tính lên án. Đó là lập trường của ngài trong một bài viết chính trị – xã hội, không phải tuyên bố chính thức của Giáo phận Vinh hay của Giáo hội Công giáo Việt Nam.
Nhưng nếu nhìn lại để hiểu vì sao tên tuổi Cha Antôn Đặng Hữu Nam từng gắn với nhiều tranh luận bên ngoài phạm vi Giáo hội, bài viết về 39 người Việt tử vong tại Anh là một tư liệu đáng chú ý.
Nó cho thấy ngài từng lựa chọn cách công khai và trực diện phê phán Đảng cũng như bộ máy nhà nước, thay vì chỉ giới hạn tiếng nói của mình trong những vấn đề thuần túy tôn giáo.
Nguồn: cgvst.com
