Sau khi Giáo phận Vinh công bố sắc lệnh huyền chức toàn phần đối với Linh mục Antôn Đặng Hữu Nam ngày 8/9/2026, Giáo luật vẫn cho phép ngài yêu cầu sửa đổi và thượng cầu lên cấp có thẩm quyền cao hơn.
Thông báo số 2612/TB-TGM của Tòa Giám mục Vinh ghi nhận quyền của Linh mục Antôn Đặng Hữu Nam trong việc đề nghị Giám mục sửa đổi sắc lệnh và thượng cầu lên Bộ Phúc Âm hóa Các Dân tộc. Quyền này phù hợp với các quy định của Bộ Giáo luật 1983 về việc chống lại một sắc lệnh hình sự ngoại tư pháp.
Quyền thượng cầu chống sắc lệnh huyền chức
Cha Antôn Đặng Hữu Nam có quyền chống lại sắc lệnh. Tuy nhiên, về thuật ngữ Giáo luật, trường hợp này được gọi chính xác hơn là thượng cầu hành chính (hierarchical recourse), thay vì “kháng cáo” như đối với một bản án của tòa án.
Theo Điều 1737 §1 Bộ Giáo luật, người cho rằng mình bị thiệt hại bởi một sắc lệnh có thể thượng cầu vì bất kỳ lý do chính đáng nào lên cấp trên phẩm trật của người ban hành sắc lệnh. Đơn có thể được nộp trực tiếp cho cấp trên hoặc nộp qua chính tác giả sắc lệnh để chuyển đi.
Trong trường hợp này, Thông báo ngày 8/9 xác định Bộ Phúc Âm hóa Các Dân tộc là cơ quan mà Cha Nam có thể thượng cầu.
Thủ tục và các thời hạn cần lưu ý
Trước khi thượng cầu, Điều 1734 §1 yêu cầu người bị ảnh hưởng phải gửi văn bản cho chính người ban hành sắc lệnh, đề nghị thu hồi hoặc sửa đổi sắc lệnh. Đơn phải được nộp trong thời hạn 10 ngày hữu dụng kể từ khi sắc lệnh được thông báo hợp pháp.
Như vậy, Cha Nam trước hết có thể gửi văn bản cho Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long để đề nghị sửa đổi hoặc thu hồi quyết định ngày 8/9. Thời hạn này được tính từ lúc sắc lệnh được thông báo hợp pháp cho đương sự, không nhất thiết chỉ từ thời điểm văn bản được đăng công khai trên mạng.
Sau khi nhận yêu cầu, người ban hành sắc lệnh có 30 ngày để trả lời theo Điều 1735. Đức Giám mục có thể sửa đổi sắc lệnh, bác yêu cầu hoặc không đưa ra quyết định.
Nếu yêu cầu bị bác, sắc lệnh được sửa nhưng Cha Nam vẫn không đồng ý, hoặc hết 30 ngày không có phản hồi, ngài có thể thượng cầu lên cấp cao hơn. Điều 1737 §2 quy định việc thượng cầu phải được thực hiện trong thời hạn 15 ngày hữu dụng theo cách tính tại Điều 1735.
Thượng cầu hợp lệ có thể đình hoãn việc thi hành hình phạt
Điều 1353 Bộ Giáo luật quy định việc kháng cáo hoặc thượng cầu chống lại một bản án hay sắc lệnh áp đặt hoặc tuyên bố một hình phạt có hiệu lực đình hoãn hình phạt.
Quy định này liên hệ với Điều 1736 §1. Trong trường hợp việc thượng cầu theo luật có hiệu lực đình hoãn sắc lệnh, đơn xin tác giả sắc lệnh thu hồi hoặc sửa đổi theo Điều 1734 cũng có cùng hiệu lực đình hoãn.
Điều đó có nghĩa là nếu Cha Nam thực hiện đúng thủ tục và trong thời hạn Giáo luật, việc thi hành hình phạt huyền chức có thể được đình hoãn trong thời gian tiến trình khiếu nại được giải quyết.
Tuy nhiên, “đình hoãn” không đồng nghĩa với việc sắc lệnh đã bị hủy hoặc bị tuyên vô hiệu. Điều này cũng không có nghĩa Cha Nam đã được xác định là không phạm lỗi, quyết định của Đức Giám mục đã bị bác bỏ, hay vụ việc đã được xử lại theo hướng có lợi cho ngài. Sắc lệnh vẫn tồn tại về mặt pháp lý cho đến khi cơ quan có thẩm quyền giữ nguyên, sửa đổi, thu hồi hoặc tuyên vô hiệu.
Cấp có thẩm quyền có thể thay đổi sắc lệnh như thế nào?
Theo Điều 1739, cơ quan giải quyết thượng cầu có thể giữ nguyên sắc lệnh, tuyên sắc lệnh vô hiệu, hủy bỏ, thu hồi, sửa đổi, thay thế hoặc điều chỉnh sắc lệnh.
Vì vậy, kết quả giải quyết không chỉ giới hạn ở hai khả năng giữ nguyên hoặc hủy bỏ. Cơ quan có thẩm quyền cũng có thể thay đổi một phần nội dung hoặc mức độ của quyết định.
Quyền sử dụng luật sư và vấn đề trở lại mục vụ
Điều 1738 khẳng định người thượng cầu có quyền sử dụng luật sư hoặc người đại diện. Nếu người thượng cầu không có người bảo vệ và cấp trên thấy cần thiết, một người đại diện có thể được chỉ định.
Đây là một phần của quyền bào chữa trong thủ tục hành chính của Giáo hội. Trong tiến trình xử lý Cha Nam năm 2026, ngài đã được thông báo các cáo buộc và chứng cứ ngày 24/7/2026, sau đó thực hiện quyền bào chữa bằng văn bản và nộp bản biện hộ ngày 4/8/2026.
Việc thượng cầu hợp lệ có thể đình hoãn việc thi hành hình phạt huyền chức, nhưng không thể tự động được hiểu là Cha Nam lập tức trở lại mục vụ. Nếu còn các quyết định hành chính, biện pháp phòng ngừa hoặc hạn chế khác có căn cứ pháp lý độc lập, tình trạng cụ thể phải được xem xét theo từng văn bản.
Chưa thể nói hình phạt đã được đình hoãn
Chỉ riêng việc sắc lệnh có quy định về quyền thượng cầu chưa đủ để kết luận hình phạt đã được đình hoãn. Thông báo ngày 8/9 ghi rõ vạ huyền chức có hiệu lực kể từ khi Cha Nam nhận được thông báo hợp pháp về sắc lệnh.
Điều 1353 chỉ phát huy ý nghĩa đặc biệt khi Cha Nam thực sự sử dụng quyền khiếu nại hoặc thượng cầu theo đúng thủ tục. Nếu chưa có thông tin chính thức cho thấy ngài đã gửi yêu cầu sửa đổi, thu hồi hoặc tiến hành thượng cầu, không nên khẳng định rằng “vạ huyền chức của Cha Nam đã bị đình chỉ”.
Cách diễn đạt phù hợp là: Cha Nam có quyền yêu cầu sửa đổi và thượng cầu chống lại sắc lệnh; nếu tiến trình được thực hiện hợp lệ, Giáo luật quy định việc chống lại một sắc lệnh áp đặt hình phạt có hiệu lực đình hoãn việc thi hành hình phạt.
Diễn biến tiếp theo
Việc cần theo dõi sau quyết định được Giáo phận Vinh công bố ngày 8/9 là Cha Nam có chính thức sử dụng quyền thượng cầu hay không. Nếu ngài gửi đơn trong thời hạn Giáo luật, vụ việc sẽ chuyển sang giai đoạn xem xét mới: sắc lệnh ngày 8/9 sẽ được giữ nguyên, sửa đổi hay thu hồi.
Cho đến khi có diễn biến đó, quyết định do Giáo phận Vinh công bố ngày 8/9 vẫn là quyết định chính thức hiện hành. Quyền thượng cầu là cơ chế bảo vệ quyền lợi và quyền bào chữa của tín hữu, không đồng nghĩa với việc phủ nhận quyền xử lý của Đức Giám mục trong phạm vi thẩm quyền của ngài.
Nguồn tham khảo: cgvst.com
