Trong phần mới của “Nhật ký về Tòa – Trại giam mới”, Lm Antôn Đặng Hữu Nam tiếp tục chất vấn Sắc lệnh triệu tập số 2608/SL-TGM của Giáo phận Vinh. Lần này, ngài tập trung vào việc văn bản có dẫn chiếu Tự sắc Vos estis lux mundi và đặt câu hỏi: vì sao một văn kiện chủ yếu liên quan đến việc báo cáo, điều tra các hành vi lạm dụng tình dục và che giấu lại xuất hiện trong hồ sơ kỷ luật của mình?
Kính thưa cộng đoàn, Lm Antôn Đặng Hữu Nam vừa tiếp tục công bố một nội dung mới thuộc loạt “Nhật ký về Tòa – Trại giam mới”, lần này xoáy vào một chi tiết pháp lý mà ngài cho là đặc biệt nghiêm trọng.
Theo Cha Nam, tại số 9 của Sắc lệnh triệu tập số 2608/SL-TGM do Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long ban hành, có dẫn chiếu đến Tự sắc Vos estis lux mundi – “Các con là ánh sáng thế gian”.
Cha Nam cho rằng việc đưa tên văn kiện này vào hồ sơ liên quan đến mình có thể khiến người đọc liên tưởng tới các vụ lạm dụng tình dục trong Giáo hội, từ đó gây tổn hại nghiêm trọng đến danh dự của ngài.
Vì sao Cha Nam đặc biệt phản ứng với Vos estis lux mundi?
Vos estis lux mundi được Đức Giáo hoàng Phanxicô ban hành nhằm thiết lập các quy định về việc tiếp nhận và xử lý các báo cáo liên quan đến những hành vi lạm dụng tình dục, bao gồm hành vi với trẻ vị thành niên, người dễ bị tổn thương, một số hành vi tình dục do lạm dụng quyền bính, cũng như hành vi can thiệp hoặc che giấu các cuộc điều tra liên quan. Bản cập nhật năm 2023 tiếp tục duy trì khuôn khổ này. Vatican
Vì vậy, Cha Nam cho rằng việc tên của Tự sắc xuất hiện trong sắc lệnh liên quan đến mình là vấn đề cần phải được giải thích rõ.
Ngài đặt câu hỏi: nếu vụ việc của mình không liên quan đến các hành vi thuộc phạm vi điều chỉnh của Vos estis lux mundi, tại sao văn kiện này lại được dẫn ra?
Cha Nam thuật lại lời giải thích của Đức cha Anphong
Theo bài viết của Cha Nam, khi ngài chất vấn vấn đề trên, Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long giải thích rằng việc viện dẫn chỉ nhằm nói đến “sự tương tự về mặt tiến trình”, chứ không phải áp dụng nội dung của Tự sắc vào vụ việc của Cha Nam.
Chính lời giải thích này trở thành điểm mà Cha Nam tiếp tục phản bác.
Theo ngài, nếu không liên quan đến nội dung của Vos estis lux mundi, việc ghi đích danh văn kiện ấy vào một sắc lệnh triệu tập vẫn có thể tạo ra sự hiểu lầm nghiêm trọng đối với những người đọc văn bản.
Cha Nam đặc biệt lo ngại rằng chỉ riêng việc đặt tên mình cạnh một văn kiện nổi tiếng về xử lý lạm dụng tình dục cũng có thể khiến người ngoài vụ việc hình thành những liên tưởng không đúng về bản chất cáo buộc.
Nhưng cần phân biệt: Vos estis lux mundi không chỉ nói về lạm dụng trẻ em
Ở điểm này cần làm rõ một chi tiết quan trọng.
Bài của Cha Nam mô tả Vos estis lux mundi gần như một văn kiện chỉ dành cho “giáo sĩ lạm dụng tính dục trẻ vị thành niên hoặc bao che”.
Cách diễn đạt ấy chưa đầy đủ.
Văn bản hiện hành còn bao gồm những hành vi tình dục do bạo lực, đe dọa hoặc lạm dụng quyền bính; hành vi với người trưởng thành dễ bị tổn thương; một số hành vi liên quan đến tài liệu khiêu dâm; và việc cản trở hoặc né tránh các cuộc điều tra dân sự hay Giáo luật đối với những hành vi thuộc phạm vi văn kiện.
Tuy nhiên, điểm chung vẫn rất rõ: đây là một văn kiện được thiết lập trong bối cảnh phòng chống và xử lý lạm dụng tình dục và việc che giấu các hành vi ấy, chứ không phải một quy trình hình sự chung cho mọi loại vi phạm Giáo luật.
Việc viện dẫn “tương tự về tiến trình” có trái Giáo luật không?
Đây mới là câu hỏi pháp lý khó nhất.
Giáo luật quy định rằng những luật đặt ra hình phạt hoặc hạn chế quyền phải được giải thích chặt chẽ. Điều 18 nói rất rõ về nguyên tắc này. Đồng thời, Điều 19 cho phép sử dụng luật của những trường hợp tương tự khi pháp luật thiếu quy định, nhưng ausdrücklich loại trừ các vụ án hình sự khỏi việc giải quyết khoảng trống pháp luật bằng cách ấy.
Tuy nhiên, từ đó cũng chưa thể tự động kết luận rằng chỉ cần một sắc lệnh nhắc đến Vos estis lux mundi là trái Giáo luật.
Điều cần biết là số 9 của Sắc lệnh 2608/SL-TGM thực sự viết gì và viện dẫn Tự sắc với chức năng pháp lý nào.
Nếu văn kiện được dùng để mở rộng một tội danh hoặc áp dụng một hình phạt mà luật hình sự không quy định, vấn đề sẽ rất khác.
Nhưng nếu chỉ được nhắc tới như một mô hình về một bước thủ tục hoặc một cách tổ chức tiến trình, việc đánh giá lại cần căn cứ vào nguyên văn sắc lệnh và toàn bộ hồ sơ.
“Nếu không liên quan đến nội dung, tại sao lại gọi tên Tự sắc?”
Đây là câu hỏi mạnh nhất của Cha Nam.
Ngài cho rằng dù phía Đức cha Anphong giải thích chỉ viện dẫn về “tiến trình”, người đọc bình thường khi nhìn thấy tên Vos estis lux mundi rất dễ liên tưởng đến những vụ lạm dụng tình dục trong Giáo hội.
Theo Cha Nam, sự liên tưởng đó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến danh dự của mình.
Từ đó, ngài nghi vấn việc đưa tên Tự sắc vào sắc lệnh là một cách tạo định kiến đối với đương sự.
Cha Nam dùng những từ rất mạnh như “đánh tráo”, “bôi bẩn danh dự” và cho rằng đây là hành vi có dụng ý.
Tuy nhiên, ý định bôi nhọ hay cố tình tạo liên tưởng là điều không thể xác định chỉ từ việc một văn kiện được trích dẫn. Muốn đi tới kết luận này phải có thêm chứng cứ về mục đích của người soạn và cách văn bản thực sự được sử dụng.
Một điểm khác trong bài Cha Nam cần phân biệt
Cha Nam gọi Vos estis lux mundi là một “văn bản dưới luật”, đối lập với Bộ Giáo luật 1983.
Cách gọi này không thật chính xác về mặt pháp lý.
Vos estis lux mundi là Tông thư dưới hình thức Tự sắc (Motu Proprio) do chính Đức Giáo hoàng ban hành và thiết lập các quy phạm Giáo luật. Bản cập nhật năm 2023 quy định rõ các chuẩn mực của nó được áp dụng mà không làm phương hại đến các quy định hình sự và tố tụng của Bộ Giáo luật.
Vì vậy, tranh luận không nên đặt theo hướng “Bộ Giáo luật là luật còn Tự sắc chỉ là văn bản dưới luật”, mà đúng hơn phải hỏi:
Tự sắc này điều chỉnh loại vụ việc nào, và tại sao lại được viện dẫn trong vụ việc cụ thể của Cha Nam?
Câu hỏi cốt lõi vẫn nằm ở số 9 của Sắc lệnh 2608
Nếu bỏ qua những từ ngữ gay gắt trong bài, vấn đề Cha Nam đang nêu thực ra có thể thu gọn thành một câu rất cụ thể:
Số 9 của Sắc lệnh triệu tập 2608/SL-TGM sử dụng Vos estis lux mundi để làm gì?
Đây mới là điểm cần đối chiếu.
Nếu sắc lệnh nói rõ chỉ tham chiếu một thủ tục tương tự, cần xem thủ tục nào và căn cứ nào cho phép sử dụng sự tương tự ấy.
Nếu sắc lệnh dùng Tự sắc để làm căn cứ xác định tội danh hoặc hình phạt không nằm trong phạm vi của văn kiện, đó sẽ là vấn đề pháp lý khác.
Và nếu văn kiện được dẫn mà không có vai trò thực chất nào trong hồ sơ, câu hỏi của Cha Nam về lý do đưa nó vào cũng vẫn đáng được giải thích.
Cha Nam cho rằng danh dự của mình bị đặt trước một liên tưởng nguy hiểm
Điểm Cha Nam nhấn mạnh nhiều nhất không chỉ là kỹ thuật pháp lý.
Đó còn là danh dự.
Theo ngài, trong bối cảnh Vos estis lux mundi được công chúng biết tới chủ yếu qua các vụ lạm dụng tình dục, việc tên Tự sắc xuất hiện trong hồ sơ của một linh mục có thể tạo ra những suy đoán không đúng về bản chất vụ việc.
Ngài phản đối mạnh mẽ bất kỳ sự liên tưởng nào giữa bản thân mình với những hành vi thuộc phạm vi của văn kiện này.
Vì vậy, Cha Nam yêu cầu phải làm rõ vì sao văn kiện được đưa vào Sắc lệnh triệu tập và ý nghĩa pháp lý thực sự của việc viện dẫn đó.
Cần nhìn thấy nguyên văn sắc lệnh trước khi kết luận
Bài mới của Cha Nam đưa ra một chi tiết đáng kiểm tra, nhưng cũng chính vì tính chất nghiêm trọng của cáo buộc nên cần thận trọng.
Việc viện dẫn Vos estis lux mundi không tự động chứng minh rằng Cha Nam bị cáo buộc về lạm dụng tình dục.
Nó cũng chưa tự động chứng minh có một “mưu đồ bôi bẩn danh dự”.
Điều cần thiết nhất là công khai hoặc đối chiếu nguyên văn số 9 của Sắc lệnh 2608/SL-TGM, xem Tự sắc được viện dẫn trong câu nào, với mục đích gì và được gắn với quy định cụ thể nào.
Khi đó, tranh luận mới có thể chuyển từ suy đoán sang một vấn đề Giáo luật có thể kiểm chứng.
Nguồn: cgvst.com
